فساد مالی بهویژه ارتشاء (رشوه) و پولشویی یکی از بزرگترین تهدیدها برای سلامت اقتصادی و اعتماد عمومی است. فهم دقیق ماهیت این جرایم، روشهای شناسایی و مجازاتهای مرتبط به کسبوکارها، مدیران و شهروندان کمک میکند تا از ریسکهای قانونی جلوگیری کنند و در صورت مواجهه، با استراتژی حقوقی مناسب دفاع نمایند.
ارتشاء چیست؟
ارتشاء (رشوه) بهمعنای دریافت یا پرداخت وجه، مال یا امتیاز بهمنظور انجام یا ترک انجام وظیفه از سوی مأموران یا کارکنان (بهویژه در بخش دولتی) است. در عمل دو طرف در جرم حضور دارند: «راشی» (رشوهدهنده) و «مرتشی» (رشوهگیرنده). ارتشاء از جرایم عمومی است و حتی با رضایت شاکی خصوصی نیز معمولاً تعقیب کیفری ادامه مییابد.
راههای اثبات ارتشاء
برای اثبات ارتشاء معمولاً از سه روش استفاده میشود:
- شهادت شهود و مطابقت گفتهها با واقعیات؛
- اقرار متهم؛
- علم قاضی (در صورت احراز از طریق مدارک و شواهد). علاوه بر این، مواردی مانند آگاهی طرفین از مأمور بودن دریافتکننده و مشخص بودن مالی که بهعنوان رشوه پرداخت شده از شروط اثبات جرماند.
تفاوت ارتشاء و اختلاس اختلاس
برداشت غیرقانونی اموال (دولتی یا متعلق به دیگری) توسط فرد دارای دسترسی؛ ارتشاء: دریافت یا درخواست مال در برابر انجام وظیفه. هر دو جرم فساد مالیاند اما از جهت ماهیت و عناصر تشکیلدهنده با هم متفاوتند.
مجازات ارتشاء قوانین کیفری مربوط به ارتشاء
در متون قانونی مختلف (از جمله قوانین تشدید مجازات) بیان شدهاند و مجازاتها میتواند شامل حبس، جزای نقدی، شلاق و انفصال از خدمت باشد؛ همچنین اموال ناشی از ارتشاء معمولاً ضبط میشوند.
پولشویی چه جرمی است؟
پولشویی عبارت است از اقداماتی که بهوسیله آن منابع مالی حاصل از جرم (مثل قاچاق، اختلاس یا ارتشاء) بهظاهر مشروع جلوه داده میشوند. این جرم در سه مرحله کلی انجام میشود: جایگذاری (Placement)، لایهبندی (Layering) و ادغام (Integration). در قوانین ایران نیز پولشویی جرمانگاری شده است.
سه عنصر کلیدی پولشویی
- منبع نامشروع درآمد حاصل از جرم اولیه
- اختفای منبع: انتقالها، صدور اسناد صوری یا خرید کالاهای باارزش برای پنهانسازی
- ادغام با اقتصاد رسمی: بازگرداندن دارایی به چرخه اقتصادی بهعنوان درآمد مشروع.
قوانین و مجازات در ایران برای جرم ارتشاء
قانون مبارزه با پولشویی (مصوب ۱۳۸۶ و با اصلاحات بعدی) جرم پولشویی را تعریف و مجازاتهایی را تعیین کرده است؛ بر اساس مقررات، مرتکبین علاوه بر ضبط و مصادره اموال، ممکن است به حبس و جزای نقدی محکوم شوند. برای جزئیات دقیق میزان مجازات و تغییرات بعدی، به متن قانون و اصلاحات استناد میشود.
رابطه بین ارتشاء و پولشویی
ارتشاء میتواند «جرم پیشین» برای پولشویی باشد: یعنی پول ناشی از رشوه اگر بهصورت پیچیدهای جابجا یا سرمایهگذاری شود، تبدیل به پولشویی میگردد. بنابراین یک پرونده میتواند هم مصداق ارتشاء و هم مصداق پولشویی را داشته باشد و مرتکب ممکن است تحت هر دو عنوان تعقیب شود. .
شیوههای شایع پولشویی
- جابهجایی مبالغ از حسابی به حساب دیگر و استفاده از حسابهای اجارهای
- خرید و فروش مکرر املاک، طلا، جواهر یا آثار هنری برای پوشاندن منشا پول
- استفاده از شرکتهای صوری یا فاکتورها و معاملات صوری
- استفاده از مراکز قمار یا کسبوکارهای نقدپذیر (در جاهایی که نظارت ضعیف است) تا پول آلوده را بهظاهر «برد» یا درآمد نشان دهند
- مبادلات ارزی و استفاده از صرافیها در زنجیره انتقال پول